Từ ngày Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức có hiệu lực, hệ thống tài khoản kế toán của doanh nghiệp đã có nhiều thay đổi quan trọng. Trong đó, Tài khoản 121 – Chứng khoán kinh doanh là một trong những tài khoản được kế toán quan tâm nhiều nhất bởi tính biến động cao và ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả kinh doanh cũng như báo cáo tài chính cuối kỳ. Việc hiểu rõ bản chất Tài khoản 121 theo Thông tư 99/2025/TT-BTC là điều bắt buộc để doanh nghiệp tuân thủ pháp luật, đảm bảo tính minh bạch và tránh sai sót trong quá trình hạch toán.
1. Tài khoản 121 theo Thông tư 99/2025/TT-BTC là tài khoản gì?
So với Thông tư 200/2014/TT-BTC, Tài khoản 121 – Chứng khoán kinh doanh trong Thông tư 99/2025/TT-BTC vẫn giữ nguyên tên gọi và chức năng để phản ánh giá trị hiện có và tình hình mua, bán các loại chứng khoán nắm giữ vì mục đích kinh doanh theo quy định của pháp luật (kể cả chứng khoán có thời gian đáo hạn trên 12 tháng nhưng được doanh nghiệp mua vào, bán ra để kiếm lời).
Theo đó, chứng khoán kinh doanh (CKKD) bao gồm:
– Cổ phiếu, trái phiếu, các loại chứng khoán
– Công cụ tài chính khác (chứng chỉ quỹ, quyền mua cổ phần, chứng quyền, quyền chọn mua, quyền chọn bán, hợp đồng tương lai, thương phiếu, hối phiếu, các khoản nợ/cho vay,…) được doanh nghiệp mua bán lại để kiếm lời.
Tài khoản 121 theo Thông tư 99 không phản ánh các khoản đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn, như: Các khoản cho vay theo khế ước giữa 2 bên, tiền gửi có kỳ hạn, trái phiếu, thương phiếu, tín phiếu, kỳ phiếu,… nắm giữ đến ngày đáo hạn.
2. Nguyên tắc kế toán tài khoản 121 theo Thông tư 99
Theo Mục B Phụ lục 2 Hệ thống tài khoản kế toán doanh nghiệp ban hành kèm theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, nguyên tắc kế toán tài khoản 121 được quy định như say:
– Chứng khoán kinh doanh được ghi nhận ban đầu theo giá trị hợp lý của số tiền thanh toán tại thời điểm phát sinh giao dịch. Các chi phí mua chứng khoán kinh doanh (nếu có) như phí môi giới, phí giao dịch, phí cung cấp thông tin, thuế, phí ngân hàng… sẽ được hạch toán vào chi phí tài chính kỳ phát sinh. Thời điểm ghi nhận chứng khoán kinh doanh dựa trên quyền sở hữu của nhà đầu tư, cụ thể:
- Đối với chứng khoán niêm yết, ghi nhận tại thời điểm khớp lệnh (T+0).
- Đối với chứng khoán chưa niêm yết, ghi nhận tại thời điểm chính thức có quyền sở hữu theo quy định pháp luật.
– Doanh nghiệp cần ghi nhận đầy đủ và kịp thời các khoản thu nhập phát sinh từ hoạt động đầu tư chứng khoán kinh doanh. Cụ thể:
- Cổ tức tiền mặt nhận được từ chứng khoán kinh doanh được hạch toán vào doanh thu hoạt động tài chính cho giai đoạn sau ngày đầu tư. Các khoản cổ tức được chia bằng tiền hay các khoản lãi thu bằng tiền thuộc giai đoạn trước ngày đầu tư sẽ được được ghi giảm giá trị khoản đầu tư.
- Trường hợp hợp nhà đầu tư nhận thêm cổ phiếu từ đơn vị nhận đầu tư là công ty cổ phần sử dụng thặng dư vốn, các quỹ thuộc vốn chủ sở hữu và lợi nhuận sau thuế chưa phân phối để phát hành thêm cổ phiếu (chia cổ tức bằng cổ phiếu), nhà đầu tư sẽ chỉ theo dõi về số lượng cổ phiếu tăng thêm trên phần thuyết minh Báo cáo tài chính mà không ghi nhận giá trị cổ phiếu được nhận, không ghi nhận doanh thu hoạt động tài chính và không ghi nhận tăng chứng khoán kinh doanh.
– Doanh nghiệp phải mở sổ chi tiết theo dõi từng loại chứng khoán kinh doanh đang nắm giữ, phân loại theo đối tượng đầu tư, mệnh giá, giá mua thực tế và loại nguyên tệ đầu tư (nếu có).
– Khi thực hiện thanh lý, bán hoặc hoán đổi chứng khoán kinh doanh, giá vốn được xác định theo phương pháp bình quân gia quyền hoặc nhập trước xuất trước (FIFO). Việc lựa chọn và áp dụng phương pháp tính giá vốn phải nhất quán qua các kỳ kế toán. Trường hợp thay đổi phương pháp tính giá vốn, doanh nghiệp phải trình bày rõ và thuyết minh như một thay đổi chính sách kế toán theo chuẩn mực kế toán Việt Nam.
– Tại cuối kỳ kế toán, nếu giá thị trường của chứng khoán kinh doanh giảm thấp hơn giá gốc, doanh nghiệp cần trích lập dự phòng tổn thất chứng khoán kinh doanh theo hướng dẫn ghi nhận tại Tài khoản 229 – Dự phòng tổn thất tài sản.
– Trong suốt thời gian nắm giữ, doanh nghiệp không được tái phân loại chứng khoán kinh doanh thành khoản đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn và ngược lại.
– Đối với chứng khoán kinh doanh có vốn gốc bằng ngoại tệ, việc xác định tỷ giá giao dịch, tỷ giá ghi sổ, đánh giá lại và các giao dịch liên quan được hướng dẫn tại Tài khoản 413 – Chênh lệch tỷ giá hối đoái.
>>> Xem thêm:
Hướng dẫn Tài khoản 111 theo Thông tư 99/2025/TT-BTC
Hướng dẫn Tài khoản 112 theo Thông tư 99/2025/TT-BTC
3. Kết cấu và nội dung phản ánh tài khoản 121 theo Thông tư 99/2025/TT-BTC
– Bên Nợ : Giá trị chứng khoán kinh doanh tăng.
– Bên Có: Giá trị chứng khoán kinh doanh giảm.
– Số dư bên Nợ: Giá trị chứng khoán kinh doanh tại thời điểm kết thúc kỳ kế toán.
Doanh nghiệp có thể mở thêm các tài khoản chi tiết của Tài khoản 121 – Chứng khoán kinh doanh để theo dõi từng loại chứng khoán kinh doanh (ví dụ như cổ phiếu, trái phiếu,…) cho phù hợp với đặc điểm hoạt động sản xuất, kinh doanh và yêu cầu quản lý của đơn vị mình.
Tài khoản 121 theo Thông tư 99/2025/TT-BTC là một trong những tài khoản có mức độ phức tạp cao do tính chất biến động mạnh của chứng khoán kinh doanh. Việc hiểu rõ nguyên tắc ghi nhận, đánh giá lại cuối kỳ và các yêu cầu về chứng từ là điều cần thiết để doanh nghiệp đảm bảo minh bạch tài chính và tuân thủ quy định pháp luật.
Để việc triển khai Thông tư 99 diễn ra nhanh chóng và chính xác, doanh nghiệp nên ứng dụng phần mềm kế toán chuyên nghiệp. Phần mềm kế toán ACMan đã được cập nhật toàn diện theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, giúp kế toán xử lý các nghiệp vụ và toàn bộ hệ thống tài khoản một cách đơn giản, chính xác và an toàn. Hãy trải nghiệm ACMan ngay hôm nay để tối ưu công tác kế toán của doanh nghiệp.
Mọi chi tiết về sản phẩm, xin quý khách vui lòng liên hệ:
Website: acman.vn
Fanpage: Công ty Cổ phần ACMan
Công ty cổ phần phát triển công nghệ ACMan
Hotline: 0966 04 34 34
Email: sales@acman.vn
