Tài khoản 154 – Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang – là một trong những tài khoản quan trọng trong hệ thống kế toán doanh nghiệp, đặc biệt ở các ngành sản xuất, xây dựng và dịch vụ. Với Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức có hiệu lực từ 01/01/2026, nhiều quy định về cách ghi nhận và phản ánh chi phí sản xuất dở dang cũng được cập nhật cụ thể hơn để phù hợp yêu cầu quản trị chi phí và lập báo cáo tài chính minh bạch. Bài viết này sẽ giải thích rõ ràng về khái niệm và các khía cạnh liên quan tới Tài khoản 154 theo Thông tư 99/2025/TT-BTC.
1. Tài khoản 154 theo Thông tư 99/2025/TT-BTC là gì?
Tài khoản 154 – Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang theo Thông tư 99/2025 là tài khoản dùng để phản ánh tổng hợp toàn bộ chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang tại doanh nghiệp, nhằm phục vụ cho việc tính giá thành sản phẩm, dịch vụ trong kỳ. Bao gồm:
– Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang đầu kỳ, phát sinh trong kỳ và cuối kỳ.
– Chi phí của các hoạt động sản xuất kinh doanh chính, phụ và thuê ngoài gia công, chế biến.
– Có thể chi tiết theo phân xưởng, bộ phận, loại sản phẩm, loại dịch vụ… tùy đặc điểm và yêu cầu quản lý.
2. Nguyên tắc kế toán của tài khoản 154
Tài khoản 154 – Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang được sử dụng để phản ánh toàn bộ chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang đầu kỳ, phát sinh trong kỳ và còn lại cuối kỳ, bao gồm cả chi phí liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh chính, phụ và các hoạt động gia công, chế biến thuê ngoài.
Tùy thuộc đặc thù sản xuất kinh doanh và yêu cầu quản trị, doanh nghiệp có thể mở chi tiết TK 154 theo địa điểm phát sinh chi phí (phân xưởng, tổ đội, công trường…), theo nhóm hoặc từng loại sản phẩm, dịch vụ, hoặc theo công đoạn sản xuất.
Các khoản chi phí được hạch toán vào tài khoản 154 gồm: chi phí nguyên liệu, vật liệu trực tiếp; nhân công trực tiếp; chi phí sử dụng máy thi công (trong xây lắp); chi phí sản xuất chung phục vụ trực tiếp cho hoạt động sản xuất, chế tạo, gia công hoặc cung cấp dịch vụ.
Cuối kỳ, phân bổ và kết chuyển chi phí sản xuất chung cố định vào chi phí chế biến cho mỗi đơn vị sản phẩm theo mức công suất bình thường. Trường hợp mức sản phẩm thực tế sản xuất ra thấp hơn mức công suất bình thường thì doanh nghiệp phải tính và xác định chi phí sản xuất chung cố định phân bổ vào chi phí chế biến cho mỗi đơn vị sản phẩm theo mức công suất bình thường. Khoản chi phí sản xuất chung cố định không phân bổ (không tính vào giá thành sản phẩm) được ghi nhận vào giá vốn hàng bán trong kỳ. Chi phí sản xuất chung biến đổi được phân bổ hết vào chi phí chế biến cho mỗi đơn vị sản phẩm theo chi phí thực tế phát sinh.
Không hạch toán vào TK 154 các khoản chi ngoài phạm vi sản xuất như:
– Chi phí bán hàng;
– Chi phí quản lý doanh nghiệp;
– Chi phí tài chính;
– Chi phí khác;
– Chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp;
– Chi đầu tư xây dựng cơ bản;
– Các khoản chi được trang trải bằng nguồn khác.
3. Kết cấu và nội dung phản ánh của tài khoản 154 theo Thông tư 99/2025/TT-BTC
– Bên Nợ:
- Kết chuyển các chi phí nguyên liệu, vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sử dụng máy thi công, chi phí sản xuất chung phát sinh trong kỳ liên quan đến sản xuất sản phẩm và thực hiện dịch vụ;
- Giá trị nguyên liệu, vật liệu xuất thuê ngoài gia công chế biến, chi phí vận chuyển vật liệu đến nơi chế biến, tiền thuê ngoài gia công chế biến;
- Các chi phí nguyên liệu, vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sử dụng máy thi công, chi phí sản xuất chung phát sinh trong kỳ liên quan đến sản phẩm xây lắp;
– Bên Có:
- Giá thành sản xuất thực tế của sản phẩm đã sản xuất, chế tạo xong nhập kho hoặc chuyển thẳng đi bán, tiêu dùng nội bộ, sử dụng ngay cho hoạt động XDCB,…
- Trị giá nguyên liệu, vật liệu, hàng hóa gia công xong nhập lại kho hoặc sử dụng ngay cho các hoạt động;
- Giá thành thực tế của khối lượng dịch vụ đã hoàn thành cung cấp cho khách hàng;
- Giá thành sản xuất của sản phẩm xây lắp hoàn thành bàn giao từng phần hoặc toàn bộ được tiêu thụ trong kỳ hoặc chờ tiêu thụ; hoặc bàn giao cho doanh nghiệp nhận thầu chính xây lắp…;
- Trị giá phế liệu thu hồi, giá trị sản phẩm hỏng không sửa chữa được.
– Số dư bên Nợ: Chi phí sản xuất, kinh doanh còn dở dang tại thời điểm kết thúc kỳ kế toán.
Doanh nghiệp có thể mở thêm các tài khoản chi tiết chi phí sản xuất kinh doanh dở dang cho phù hợp với đặc điểm hoạt động sản xuất, kinh doanh và yêu cầu quản lý của đơn vị mình.
>>> Xem thêm:
Hướng dẫn Tài khoản 152 theo Thông tư 99/2025/TT-BTC
Hướng dẫn Tài khoản 153 theo Thông tư 99/2025/TT-BTC
4. Một số nghiệp vụ hạch toán thường gặp của Tài khoản 154
4.1. Kết chuyển chi phí nguyên vật liệu trực tiếp cuối kỳ
Doanh nghiệp thực hiện kết chuyển chi phí nguyên liệu, vật liệu trực tiếp theo từng đối tượng tập hợp chi phí:
- Nợ TK 154 – Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang
- Nợ TK 632 – Giá vốn hàng bán (phần chi phí VNL vượt mức bình thường)
- Có TK 621 – Chi phí nguyên liệu, vật liệu trực tiếp
4.2. Kết chuyển chi phí nhân công trực tiếp cuối kỳ
Tương tự, chi phí nhân công trực tiếp cũng được kết chuyển theo từng đối tượng tập hợp chi phí:
- Nợ TK 154 – Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang
- Nợ TK 632 – Giá vốn hàng bán (chi phí nhân công trực tiếp trên mức bình thường)
- Có TK 622 – Chi phí nhân công trực tiếp.
4.3. Trường hợp sản lượng đạt hoặc vượt công suất bình thường
Trường hợp mức sản phẩm thực tế sản xuất ra cao hơn hoặc bằng công suất bình thường thì cuối kỳ, doanh nghiệp phải tính toán, phân bổ và kết chuyển toàn bộ chi phí sản xuất chung (chi phí sản xuất chung biến đổi và chi phí sản xuất chung cố định) cho từng đối tượng tập hợp chi phí, ghi:
- Nợ TK 154 – Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang
- Có TK 627 – Chi phí sản xuất chung.
4.4. Trường hợp sản lượng thấp hơn công suất bình thường
Trường hợp mức sản phẩm thực tế sản xuất ra thấp hơn công suất bình thường thì doanh nghiệp phải tính và xác định chi phí sản xuất chung cố định phân bổ vào chi phí chế biến cho mỗi đơn vị sản phẩm theo mức công suất bình thường để tính vào giá thành sản phẩm. Khoản chi phí sản xuất chung cố định không được tính vào giá thành sản phẩm theo quy định được ghi nhận vào giá vốn hàng bán trong kỳ, ghi:
- Nợ TK 154 – Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang
- Nợ TK 632 – Giá vốn hàng bán (phần chi phí sản xuất chung cố định không phân bổ vào giá thành sản phẩm)
- Có TK 627 – Chi phí sản xuất chung.
4.5. Nhận chiết khấu thương mại hoặc giảm giá từ nguyên vật liệu đã xuất
Trường hợp sau khi đã xuất kho nguyên vật liệu đưa vào sản xuất, nếu doanh nghiệp nhận được khoản chiết khấu thương mại hoặc giảm giá liên quan đến nguyên vật liệu đó, doanh nghiệp ghi giảm chi phí sản xuất kinh doanh dở dang đối với phần chiết khấu thương mại, giảm giá được hưởng tương ứng với số nguyên vật liệu đã xuất dùng để sản xuất sản phẩm dở dang, ghi:
- Nợ các TK 111, 112, 331,…
- Có TK 154 – Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang (phần chiết khấu thương mại, giảm giá được hưởng tương ứng với số nguyên vật liệu đã xuất dùng để sản xuất sản phẩm dở dang)
- Có TK 133 – Thuế GTGT được khấu trừ (1331) (nếu có).
4.6. Nhập lại nguyên vật liệu đã xuất thuê ngoài gia công
Trị giá nguyên liệu, vật liệu xuất thuê ngoài gia công nhập lại kho, ghi:
- Nợ TK 152 – Nguyên liệu, vật liệu
- Có TK 154 – Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang.
4.7. Bồi thường do sản phẩm hỏng không sửa chữa được
Trị giá sản phẩm hỏng không sửa chữa được, người gây ra thiệt hại sản phẩm hỏng phải bồi thường, ghi:
- Nợ TK 138 – Phải thu khác (1388)
- Nợ TK 334 – Phải trả người lao động
- Có TK 154 – Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang.
4.8. Sản phẩm hoàn thành nhập kho
Giá thành sản phẩm thực tế nhập kho trong kỳ, ghi:
- Nợ TK 155 – Sản phẩm
- Có TK 154 – Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang.
4.9. Sản phẩm hoàn thành chuyển giao trực tiếp cho khách hàng
Trường hợp sản phẩm sản xuất xong, không tiến hành nhập kho mà chuyển giao thẳng cho người mua hàng (sản phẩm điện, nước…), ghi:
- Nợ TK 632 – Giá vốn hàng bán
- Có TK 154 – Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang.
4.10. Sản phẩm dùng cho tiêu dùng nội bộ hoặc hoạt động xây dựng cơ bản
Trường hợp sản phẩm sản xuất ra được sử dụng tiêu dùng nội bộ ngay hoặc tiếp tục xuất dùng cho hoạt động XDCB không qua nhập kho, ghi:
- Nợ các TK 241, 641, 642,…
- Có TK 154 – Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang.
Tài khoản 154 theo Thông tư 99/2025/TT-BTC là công cụ kế toán thiết yếu để tập hợp chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang và là cơ sở quan trọng để tính giá thành sản phẩm, dịch vụ và lập báo cáo tài chính. Việc hiểu rõ kết cấu, cách phản ánh phát sinh, hạch toán chi phí đúng nghiệp vụ và chi tiết theo loại hình sản xuất – dịch vụ – xây dựng, qua đó giúp doanh nghiệp theo dõi chi phí chính xác, quản trị hiệu quả và đáp ứng yêu cầu kiểm toán/quy định pháp luật hiện hành.
Và để việc quản lý Tài khoản 154 và các nghiệp vụ liên quan một cách chính xác, minh bạch và tuân thủ theo Thông tư 99/2025/TT-BTC thì các bạn kế toán có thể ứng dụng giải pháp phần mềm kế toán ACMan cho doanh nghiệp của mình. ACMan sẽ giúp bạn
– Tự động hạch toán phát sinh vào TK154 theo cấu trúc bạn thiết lập;
– Phân bổ chi phí SX chung theo nhiều phương pháp (công suất bình thường, giờ công, khối lượng);
– Tự động tổng hợp và kết xuất báo cáo tồn dở dang, báo cáo giá thành, đối chiếu kiểm kê nhanh chóng;
– Lưu trữ chứng từ điện tử, tra cứu và chuẩn bị hồ sơ kiểm toán/kiểm tra thuế.
Mọi chi tiết về sản phẩm, xin quý khách vui lòng liên hệ:
Công ty cổ phần phát triển công nghệ ACMan
Website: acman.vn
Fanpage: Công ty Cổ phần ACMan
Hotline: 0966 04 34 34
Email: sales@acman.vn
